“BONE BLOCK EFFECT” bản chất là hiệu quả của việc tăng diện tích bề mặt phía trước của ổ chảo (một số người hiểu sai là tạo nút chặn phía trước ổ chảo). Chuyển động của chỏm xương cánh tay trên ổ chảo vừa xoay và trượt ra trước trong động tác dạng và xoay ngoài cánh tay, trong đó nôm na chúng ta hình dung quãng đường trượt của chỏm xương cánh tay tương tự như đường băng hạ cánh của máy bay. Khi tổn thương trật tái diễn có khuyết xương ổ chảo lớn, có thể coi như đường băng bị ngắn lại và chỏm xương cánh tay dễ dàng trượt ra ngoài gây trật khớp. Do đó, tác dụng của “bone block effect” có thể gọi là “kéo dài đường băng” cho gần gũi dễ hiểu, từ đó chúng ta dễ hình dung ra nguyên tắc và yêu cầu của phẫu thuật này.
“SLING EFFECT” được hiểu rõ hơn khi hiểu được vai trò của cơ dưới vai trong làm vững khớp vai phía trước, đặc biệt ở đoạn giữa đến cuối của chu kỳ động tác dạng và xoay ngoài khớp vai (động tác gây trật nhiều nhất). Cơ dưới vai cùng với bao khớp phía trước đóng vai trò ngăn cho chỏm xương cánh tay trượt ra trước khi đã trượt hết ổ chảo xương cánh tay. Khi ở động tác dạng vai và xoay ngoài, chỏm xương cánh tay có xu hướng trượt ra trước và xuống dưới trong khi cơ dưới vai di chuyển lên trên làm xuất hiện điểm yếu phía trước dưới ổ chảo làm tăng nguy cơ trật do đó, vị trí trật ra trước xuống dưới là thường gặp nhất. Phẫu thuật Latarjet với việc cố định mỏm quạ cùng với gân kết hợp vào bờ trước ổ chảo xuyên qua cơ dưới vai đã tạo ra yếu tố ngăn sự di chuyển của phần thấp gân cơ dưới vai lên cao, do đó bổ sung vào tác dụng chống trật của phẫu thuật. Đó chính là hiệu quả của “sling effect”. Một số trường hợp, tổn thương gân dưới vai là yếu tố làm tăng tỷ lệ thất bại sau phẫu thuật Latarjet hoặc các phẫu thuật điều trị trật vai tái diễn khác chính là vì mất đi vai trò của gân cơ dưới vai trong việc làm vững khớp vai phía trước. Hiểu rõ hơn về “sling effect” dẫn đến các cải tiến về mặt kỹ thuật để thực hiện phẫu thuật Latarjet qua nội soi hoặc các phẫu thuật Bankart có bổ sung kỹ thuật để tăng hiệu quả của “sling effect”. Có thể kể đến 1 số cải tiến kỹ thuật như của Klungsoyr với việc “treo” phần cao của gân dưới vai kèm tạo hình sụn viền trước ổ chảo bằng gân hamstring hoặc của Maiotti với việc cố định bán phần thấp của gân dưới vai cùng bao khớp vào bờ trước ổ chảo (arthroscopic subscapularis augmentation).
Tựu chung lại, việc cải tiến các kỹ thuật để tăng hiệu quả của phẫu thuật dựa trên những hiểu biết sâu sắc về giải phẫu và chức năng các thành phần liên quan, tuy nhiên có thể hiểu rằng, việc can thiệp càng sớm thì hiệu quả càng cao bởi vì các thành phần liên quan như xương, bao khớp, gân dưới vai chưa bị tổn thương do tình trạng trật nhiều lần.
PGS. TS Trần Trung Dũng (from Moscow)