Thông thường, khi nhắc đến bệnh lao, người ta thường nghĩ đến tổn thương lao ở phổi vì tần suất gặp nhiều. Tổn thương lao ở cơ quan vận động, chủ yếu là lao xương khớp ít gặp hơn, chiếm tỷ lệ từ 5% đến 10% tùy theo báo cáo trên tổng số các ca mắc. Cấu trúc bao hoạt dịch của các gân gấp và duỗi là 1 cấu trúc giúp cho việc chuyển động của gân được dễ dàng. Tổn thương viêm của bao hoạt dịch gân khá thường gặp trong đời sống sinh hoạt thường ngày, nhất là ở nữ giới và người trung tuổi. Nguyên nhân chủ yếu là tình trạng viêm vô khuẩn không đặc hiệu do tình trạng lão hóa cơ thể, yếu tố nội tiết, … Việc điều trị khá hiệu quả với việc sử dụng corticoid tiêm tại chỗ. Tổn thương viêm lao của màng hoạt dịch gân là 1 tổn thương lao ngoài khớp, hiếm gặp nên dễ bỏ sót, việc chẩn đoán không hề dễ dàng, thường phát hiện khi can thiệp bằng phẫu thuật và kết quả giải phẫu bệnh.
Giới thiệu ca bệnh
Bệnh nhân nam, 42 tuổi, đến khám phòng khám nội xương khớp vì sưng ở gan tay và hạn chế vận động ngón 3 của bàn tay phải, được chẩn đoán là viêm bao hoạt dịch gân gấp ngón 3 tay phải, được điều trị bằng tiêm corticoid tại chỗ và dùng thuốc đường uống. Kết quả điều trị khả quan tuy nhiên tái phát lại sau 1 tháng, bệnh nhân tiếp tục được sử dụng corticoid tại chỗ và lại tái phát sau 3 tuần. Lần tiêm corticoid lần thứ 3 hầu như không có tác dụng và tại chỗ có biểu hiện viêm nhiễm trùng. Bệnh nhân được gửi đến bác sỹ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình, tình trạng lúc này của bệnh nhân nghĩ tới 1 nhiễm trùng của bao hoạt dịch gân gấp ngón 3. Bệnh nhân được phẫu thuật làm sạch tổn thương, cắt lọc màng hoạt dịch gân gấp tương đối rộng rãi, tuy nhiên không được làm giải phẫu bệnh mô tổn thương. Sau mổ 1 tháng có tình trạng dò 1 lỗ nhỏ tại vị trí vết mổ, điều trị nội khoa không cải thiện. Việc phẫu thuật lại là cần thiết và nghi ngờ tổn thương mạn tính hoặc không lành tính. Với lần mổ này, màng hoạt dịch được cắt lọc triệt để hơn và làm giải phẫu bệnh, kết quả là tổn thương viêm lao màng hoạt dịch gân. Hậu phẫu ổn định, vết mổ liền tốt và bệnh nhân được chuyển khám chuyên khoa lao để phối hợp điều trị.
Một số thông tin về tổn thương viêm lao của màng hoạt dịch gân
Tổn thương này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1777 bởi Acrel nhưng những mô tả hoàn chỉnh về triệu chứng và tổn thương giải phẫu bệnh phải đến năm 1923 do Kanavel thực hiện.
Tổn thương thường gặp ở bao hoạt dịch của các gân ở vùng cổ tay và cổ chân là chủ yếu. Đa số các báo cáo của các tác giả là bệnh gặp ở bệnh nhân tuổi trung niên trở lên, triệu chứng không khác biệt nhiều so với các viêm gân thông thường khác do đó nên tất cả các tác giả đều nhấn mạnh là thường phát hiện muộn.
Một lưu ý nhỏ của các tác giả là có thể đánh giá bằng phim chụp cộng hưởng từ và với phim chụp có độ chính xác cao, có thể gợi ý tổn thương viêm lao của màng hoạt dịch.
Việc điều trị bao gồm phẫu thuật cắt bỏ mô tổn thương và điều trị thuốc lao và các tác giả khuyến cáo là việc điều trị theo phác đồ cần tuân thủ chặt chẽ để tránh tái phát, nếu không tuân thủ đúng, tỷ lệ tái phát được thông báo là trên 50%.
TS Trần Trung Dũng (tổng hợp)