Tổn thương dây chằng có nhiều mức độ: đứt hoàn toàn, đứt không hoàn toàn và không đứt nhưng bị căng giãn dẫn đến dây chằng không có chức năng. Tình trạng dây chằng còn cấu trúc về mặt giải phẫu (nghĩa là không đứt rời) nhưng không đảm bảo được chức năng gọi là dây chằng mất chức năng (ligament deficiency). Tình trạng này thường gặp hơn ở các dây chằng có liên kết với phần mềm xung quanh nhiều như các dây chằng ở khớp cổ chân, cổ tay, dây chằng bên trong và bên ngoài khớp gối. Đối với các dây chằng nằm tương đối biệt lập với các cấu trúc xung quanh như dây chằng chéo trước và chéo sau thì tình trạng này ít gặp hơn 1 chút, tuy nhiên không phải là không gặp. Do tình trạng này mà có nhiều bệnh nhân băn khoăn khi đứng trước hoàn cảnh là bác sỹ lâm sàng bảo mổ trong khi phim chụp cộng hưởng từ lại mô tả là còn dây chằng hoặc dây chằng đụng dập, … Đó chính là những trường hợp dây chằng mất chức năng.
Khớp gối thoái hóa
Tình trạng dây chằng chéo mất chức năng hay gặp nhất là tình trạng dây chằng bị tổn thương mạn tính do khớp gối thoái hóa. Do tổn thương thoái hóa gối kèm theo tình trạng thoái hóa của các dây chằng làm cho dây chằng giảm chức năng, không đảm bảo làm vững khớp gối. Vì vậy ở những bệnh nhân lớn tuổi có thể gặp tình trạng khớp gối lỏng nhẹ khi thăm khám. Tuy nhiên vì nằm trong bệnh cảnh chung của bệnh lý thoái hóa khớp nên chỉ định điều trị thường là chỉ định cho bệnh lý thoái hóa khớp nói chung chứ ít khi có chỉ định điều trị đối với tổn thương dây chằng mất chức năng.
Khớp gối bị chấn thương
Khi bị chấn thương, tùy theo cơ chế chấn thương, mức độ chấn thương mà dây chằng có thể bị tổn thương ở nhiều mức độ khác nhau. Dây chằng chéo trước là dây chằng dễ bị tổn thương nhất khi gối bị chấn thương. Trong trường hợp dây chằng tổn thương hoàn toàn, chỉ định phẫu thuật gần như rõ ràng, tuy nhiên trong trường hợp tổn thương đứt không hoàn toàn hoặc không đứt mà bị căng giãn (dây chằng mất chức năng) thì chỉ định phẫu thuật dựa vào mức độ mất chức năng của dây chằng. Nếu dây chằng không đảm bảo chức năng, mất vững gối nhiều, ảnh hưởng cơ năng khớp gối thì vẫn có chỉ định mổ mặc dù trên phim cộng hưởng từ vẫn còn thấy hình ảnh dây chằng ở các mức độ khác nhau như: còn nguyên, đụng dập, ….
Tình trạng dây chằng mất chức năng có thể gặp ở một số trường hợp hay gặp là bong điểm bám vào mâm chầy của dây chằng chéo trước. Trong trường hợp này, nếu vị trí giải phẫu của mảnh vỡ không đạt được mức độ tốt nhất thì dây chằng cũng bị chùng do đó sẽ giảm hoặc mất chức năng. Một trường hợp cũng có thể là giải phẫu điểm bám được phục hồi tốt nhưng do chấn thương nên dây chằng bị căng giãn nên vẫn giảm hoặc mất chức năng.
Dây chằng mất chức năng sau tạo hình
Một trong những hoàn cảnh hay gặp nhất là dây chằng mất chức năng sau tạo hình. Điều này có thể xảy ra sớm do những vấn đề về kỹ thuật phẫu thuật hoặc việc tuân thủ phục hồi chức năng của bệnh nhân không đúng hoặc sự sang chấn lại làm dây chằng bị căng giãn hoặc đứt. Hoặc cũng có thể là thất bại về mặt sinh học (biological failure) do dây chằng không liền được trong đường hầm (có thể đọc thêm bài viết Vấn đề liền dây chằng sau tạo hình)
Vì vậy không có gì ngạc nhiên khi bạn ở trong hoàn cảnh đó, bạn nên trao đổi kỹ càng với bác sỹ phẫu thuật của mình để hiểu rõ hơn tình trạng của khớp gối và dây chằng của mình để có sự phối hợp tốt hơn.
TS Trần Trung Dũng (tổng hợp)